Τηv 10η Δεκεμβρίου 2025, σε σύνοδο της Διακυβερνητικής Επιτροπής της UNESCO στη Νέα Δελχί, η «ιταλική κουζίνα» εγγράφηκε επισήμως στη Λίστα της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας (UNESCO Intangible Cultural Heritage). Η απόφαση δεν αφορά μόνο μεμονωμένα πιάτα αλλά την ευρύτερη πρακτική και κοινωνική διάσταση της κουζίνας — την τέχνη της επιλογής στις πρώτες ύλες, τις τεχνικές παρασκευής, τις τελετουργίες του τραπεζιού και τις καθημερινές και εορταστικές συνήθειες που περνούν από γενιά σε γενιά.
Αυτό που έκανε εξ αρχής εντύπωση είναι ότι η UNESCO αναγνώρισε όχι ένα συγκεκριμένο προϊόν ή μία τοπική πρακτική αλλά την εθνική κουζίνα ως σύνολο — ένα βήμα πρωτοφανές, που πολλοί σχολιαστές περιγράφουν ως «πρώτη φορά» που μία ολόκληρη εθνική κουζίνα παίρνει τέτοια διάκριση. Η απόφαση αναδεικνύει την ιταλική παράδοση ως κοινωνικό φαινόμενο: κοινό τραπέζι, σεβασμός στην πρώτη ύλη, εποχικότητα, τεχνικές χειροτεχνίας και τρόπους μετάδοσης γνώσης.
Η UNESCO αιτιολόγησε την εγγραφή με έμφαση σε στοιχεία όπως η σχέση με τη φύση και την εποχικότητα, οι τοπικές και οικογενειακές πρακτικές (π.χ. το Κυριακάτικο γεύμα), οι τεχνικές διατήρησης και μεταποίησης τροφίμων και η κοινωνική διάσταση του μαγειρέματος και του φαγητού ως μέσου σύνδεσης των γενεών. Στο σκεπτικό περιλαμβάνονται επίσης αναφορές στη βιωσιμότητα — πρακτικές μείωσης σπατάλης τροφίμων και η σημασία των τοπικών παραγωγικών δικτύων.
Η πολιτική και δημόσια αντίδραση στην Ιταλία ήταν άμεση: η κεντρο-δεξιά κυβέρνηση και προσωπικότητες του δημόσιου βίου χαρακτήρισαν την απόφαση «νίκη για την Ιταλία» και ευκαιρία για στήριξη της αγροδιατροφικής οικονομίας και των οικογενειακών επιχειρήσεων. Παράλληλα, πολλοί διάσημοι σεφ και εγχώριοι υπερασπιστές της παράδοσης μίλησαν για μια αναγνώριση της «κουλτούρας του φαγητού» ως κοινωνικού δεσμού. Ωστόσο, υπήρξαν και φωνές που προειδοποίησαν για τους κινδύνους υπερτουριστικοποίησης και «θεματοποίησης» της κουζίνας.
Οφέλη — πρακτικά και οικονομικά
Η εγγραφή αναμένεται να έχει πολλαπλές επιπτώσεις: προβολή της ιταλικής γαστρονομίας στο εξωτερικό, ενίσχυση του τουρισμού και πιθανή οικονομική ανάσα για μικρούς παραγωγούς και χειροτεχνικές επιχειρήσεις. Κάποια μέσα και αναλυτές προέβλεψαν αύξηση επισκεψιμότητας και μεγαλύτερη ζήτηση για αυθεντικές εμπειρίες — από μαθήματα μαγειρικής μέχρι αγροτουριστικά δρώμενα. Ταυτόχρονα, το μέτρο της UNESCO ενισχύει πρωτοβουλίες προστασίας των γεωγραφικών προϊόντων και κατά της παραποιημένης «εικόνας» προϊόντων made-in-Italy.
Κίνδυνοι και επιφυλάξεις
Μια αναγνώριση αυτού του εύρους δεν είναι χωρίς προκλήσεις. Κριτικοί τονίζουν τον κίνδυνο «εμπορευματοποίησης» — δηλαδή τη μετατροπή παραδοσιακών πρακτικών σε θεματικά προϊόντα για μαζικό τουρισμό, με απώλεια της αυθεντικότητας και πιθανά αρνητικά περιβαλλοντικά/κοινωνικά αποτελέσματα σε ευαίσθητες τοπικές κοινότητες. Υπάρχει επίσης συζήτηση για το πώς θα εξασφαλιστεί ότι τα οφέλη θα φτάσουν στις μικρές οικογενειακές επιχειρήσεις και όχι μόνο στις μεγάλες αλυσίδες και στη βιομηχανία επισιτισμού.
Τι αλλάζει στην πράξη — και πώς να τεθεί σωστά σε προσέγγιση
Η εγγραφή δεν αλλάζει τις συνταγές, αλλά προσφέρει ένα εργαλείο πολιτικής: πόροι για προγράμματα διαφύλαξης, προβολή εκπαιδευτικών σχεδίων και μέτρα στήριξης τοπικών δικτύων παραγωγής. Για όσους ασχολούνται με τον τουρισμό, την εστίαση και την αγροδιατροφή, η πρόκληση είναι να αξιοποιήσουν την αναγνώριση με τρόπο που προστατεύει την ποιότητα και ενισχύει τις κοινότητες — π.χ. πιστοποιημένα εργαστήρια παραδοσιακής τεχνικής, δίκτυα μικρών παραγωγών, εκπαιδευτικά events και βιώσιμες τουριστικές εμπειρίες.
Η εγγραφή της ιταλικής κουζίνας στη Λίστα της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO είναι σημάδι της αυξανόμενης αναγνώρισης του φαγητού όχι απλώς ως προϊόντος αλλά ως κοινωνικής πρακτικής που «συνδέει» ανθρώπους, τόπους και μνήμες. Το στοίχημα για την Ιταλία —και για κάθε χώρα που βλέπει την κουζίνα της ως κομμάτι πολιτιστικής ταυτότητας— είναι να μετατρέψει τη διεθνή αναγνώριση σε σεβασμό, στήριξη των τοπικών κοινοτήτων και βιώσιμη προβολή, μακριά από κλισέ και θεματικές απομιμήσεις.
Δείτε την πλήρη λίστα της UNESCO εδώ.
Δείτε επίσης